< powrót

Ach, ten jA�zyk polski!

 

Jaka jest nasza polszczyzna? Czy naprawdA� mamy na co narzekaA�? WstydziA� siA� gwary, czy raczej unikaA� kalek z angielskiego? O tym rozmawiali uczestnicy debaty a�zWpA�ywy jA�zykowe na Warmii i Mazuracha�?, ktA?ra odbyA�a siA� w A�rodA� na UWM.

Debata zostaA�a zorganizowana przy okazji kampanii a�zLubiA� polskia�?, prowadzonej przez FundacjA� Instytut BadaA� i Edukacji SpoA�ecznej. Jej partnerami sA� a�zGazeta OlsztyA�skaa�?, WojewA?dzka Biblioteka Publiczna oraz WydziaA� Humanistyczny UWM. Spotkanie odbyA�o siA� w A�rodA� 18 paA?dziernika w auli teatralnej Centrum Humanistycznego.
DebatA� poprowadziA�y Hanna A?ozowska i Marta WiA�niewska, doktorantki Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji SpoA�ecznej UWM. OtworzyA� jA� wykA�ad dr Izy Matusiak-Kempy.
a�� WspA?A�czesna polszczyzna, mimo A?e dominuje w niej rejestr potoczny, nie zawsze jest zA�a a�� mA?wiA�a jA�zykoznawczyni z Instytutu Polonistyki i Logopedii UWM. a�� WiA�kszoA�A� wypowiedzi, jakie sA�yszA�, jest poprawna. Przesadzone sA� takA?e doniesienia o spadku czytelnictwa. MA�odzieA? czyta. JeA?eli nie papierowe ksiA�A?ki czy gazety, to korzysta z czytnikA?w. Na mA�odzieA? i sposA?b, w jaki korzysta z jA�zyka, narzekali juA? staroA?ytni Sumerowie. PrzypomnA�, A?e do kompetencji jA�zykowych siA� dorasta.
Zdaniem Izy Matusiak-Kempy podstawA� dobrej komunikacji powinny byA� A?yczliwoA�A� i podmiotowe traktowanie rozmA?wcy. PrzyznaA�a jednak, A?e wspA?A�czesny przekaz medialny ma byA� przede wszystkim emocjonalny, przeraA?ajA�cy, atrakcyjny i sensacyjny, jak w tytule informacji z tabloidu a�zOdebraA� A?elazko zamiast telefonua�?.
a�� Prof. Bralczyk stwierdziA�, A?e A?yjemy w czasach gorA�czki jA�zyka a�� mA?wiA�a. a�� StA�d wyA?sza temperatura naszych wypowiedzi a�� nie mamy zainteresowaA� tylko pasje, wszystko jest hitem, przeA?ywamy szok i traumA�, zdarzenia, nawet niczym szczegA?lnym siA� nie wyrA?A?niajA�ce, nazywamy masakrA�.
Ale hejt, dodaA�a, stanowi zaledwie 2 proc. wypowiedzi w internecie. a�� Czasem ludziom szczeroA�A� myli siA� z chamstwem, a wulgaryzmy uwaA?ajA� za naturalny sposA?b wyraA?enia emocji a�� tA�umaczyA�a.
O polszczyA?nie na Warmii i Mazurach w przeszA�oA�ci mA?wiA�a prof. Izabela Lewandowska. MiaA�y na niA� wpA�yw wydarzenia historyczne, takie jak II pokA?j toruA�ski z 1466 roku, na mocy ktA?rego do Polski zostaA�a wcielona m.in. Warmia, oraz pA?A?niejsza reformacja, ktA?ra przyniosA�a tA�umaczenie Biblii, w tym psalmA?w, na jA�zyki narodowe.
a�� Protestanckie kancjonaA�y po polsku ukazywaA�y siA� w nakA�adach 50 tys. egzemplarzy a�� podkreA�liA�a. a�� Sytuacja zmieniA�a siA� po 1772 roku, kiedy zaczA�A�y rosnA�A� wpA�ywy jA�zyka niemieckiego.
Jednak gwara warmiA�ska przetrwaA�a i zostaA�a wpisana na polskA� listA� niematerialnego dziedzictwa UNESCO. To jedyny taki przypadek w Polsce. Prof. Lewandowska jest wspA?A�autorkA� a�� razem z Edwardem Cyfusem a�� a�zElementarza warmiA�skiegoa�? wydanego z pA�ytA�.
a�� KaA?dy z nas jest nosicielem kilku jA�zykA?w a�� przekonywaA�a dr Jolanta Piwowar. a�� W szkole uczymy siA� jA�zyka ogA?lnopolskiego. Kiedy studiujemy, uczymy siA� jA�zyka zawodowego a�� profesjolektu. Ale pierwszy jest jA�zyk domowy, jA�zyk naszego pierwotnego A�rodowiska. I on ujawnia siA� w chwilach emocjonalnego wzburzenia.
Dr Iza Matusiak-Kempa podkreA�liA�a, A?e gwary nie sA� gorsze. PowoA�aA�a siA� na ks. JA?zefa Tischnera, autora a�zHistorii filozofii po gA?ralskua�?. Profesor uwaA?aA�, A?e to, czego nie da powiedzieA� siA� gwarA�, nie jest prawdA�.
Zdaniem prof. Zbigniewa Chojnowskiego idealizujemy gwary i akcje ich ratowania sA� jednak elitarne.
a�� PowstajA� jednak piosenki do warmiA�skich tekstA?w i gwarA� sA� pisane komiksy a�� mA?wiA�a prof. Lewandowska.
a�� A w nazwach miejscowoA�ci w regionie a�� opowiadaA�a dr Matusiak-Kempa a�� sA� obecne A�lady jA�zyka PrusA?w.
Ewa Mazgal